Senacka Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Spraw Społecznych oraz Komisja Ustawodawcza jednogłośnie, bez wniesienia poprawek, poparły dwa projekty ustaw przygotowane w Ministerstwie Sprawiedliwości. Dokumenty te mają na celu modernizację polskiego systemu sprawiedliwości poprzez cyfryzację procedur oraz podniesienie standardu ochrony praw osób uczestniczących w postępowaniach. Po zatwierdzeniu przez komisje ustawy trafią teraz pod głosowanie na najbliższym posiedzeniu plenarnym Senatu, gdzie izba wyższa podejmie ostateczną decyzję o ich losach. Zmiany obejmują zarówno Kodeks postępowania karnego, jak i Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Pierwszy z projektów dotyczy nowelizacji Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o doręczeniach elektronicznych. Głównym celem tych przepisów jest usprawnienie i unowocześnienie procedury karnej, ze szczególnym naciskem na powszechniejsze wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej oraz wzmocnienie prywatności świadków i pokrzywdzonych. Istotną zmianą będzie rozszerzenie zakresu danych osobowych podlegających utajnieniu w protokołach. Oprócz dotychczasowych danych adresowych, takich jak miejsce zamieszkania czy pracy, w załączniku adresowym, dostępnym wyłącznie dla organu prowadzącego postępowanie, znajdą się numer telefonu, adres e-mail, numer PESEL oraz dane dokumentu tożsamości. Ustawa wprowadza także jasne zasady dotyczące odstępowania od takiej ochrony, które wymagać będą pisemnego uzasadnienia, np. w sytuacjach, gdy dane są już publicznie dostępne lub znane oskarżonemu. Dokument precyzuje również kwestie związane z e-Doręczeniami, określając zasady wyrażania zgody na doręczenia elektroniczne przez podmioty niepubliczne oraz metody ochrony tych adresów. Warto zaznaczyć, że do protokołów sporządzonych przed wejściem w życie ustawy zastosują się dotychczasowe przepisy. Nowe regulacje zaczną obowiązywać po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Drugi projekt ustawy nowelizuje Prawo o ustroju sądów powszechnych, koncentrując się na cyfryzacji administracji sądowniczej i zapewnieniu dostępności sądów dla osób z niepełnosprawnościami. Kluczowym elementem tej reformy jest stworzenie ujednoliconego, ogólnokrajowego systemu teleinformatycznego do prowadzenia list biegłych sądowych. Prezesi sądów okręgowych będą zobowiązani do przeniesienia dotychczasowych danych do tego systemu. Dzięki temu sądy powszechne, wojskowe, prokuratura, IPN oraz Ministerstwo Sprawiedliwości zyskają stały, elektroniczny dostęp do pełnych danych biegłych, co ma przyspieszyć proces ich powoływania. Jednocześnie powstanie publiczna, internetowa wyszukiwarka, w której obywatele będą mogli sprawdzać podstawowe informacje o biegłych, takie jak imię, nazwisko, specjalizacja czy okres ustanowienia. Dane kontaktowe zostaną opublikowane tylko za zgodą samego biegłego. Ustawa reguluje również kwestie retencji danych, wskazując, że informacje o skreślonych biegłych będą przechowywane przez 10 lat od początku roku następującego po skreśleniu. Prezesi sądów okręgowych dysponują 3-miesięcznym terminem od momentu wejścia w życie ustawy na przeprowadzenie tej cyfryzacji i uruchomienie wyszukiwarki.

Istotnym aspektem nowej ustawy jest również gwarancja dostępności sądów dla osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się. Zgodnie z przepisami, osoby te zyskują ustawowe prawo do występowania przed sądem przy użyciu wybranej przez siebie formy komunikowania się. Ustawa gwarantuje im bezpłatne korzystanie z pomocy tłumacza języka migowego w postępowaniu sądowym, co ma zniwelować bariery w dostępie do wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo, Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem ds. informatyzacji, uzyskał upoważnienie do wydawania rozporządzeń określających standardy bezpieczeństwa, wydajności oraz minimalną funkcjonalność sądowych systemów teleinformatycznych. Ma to zapewnić spójność i jednorodność infrastruktury cyfrowej w skali całego kraju. Podobnie jak w przypadku nowelizacji KPK, ustawa o ustroju sądów powszechnych wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.