Od 11 września do 12 października 2025 roku w Kordegardzie, Galerii Narodowego Centrum Kultury przy ulicy Krakowskie Przedmieście 15/17 w Warszawie, zwiedzający mogą oglądać wystawę pod tytułem „Lalka”. Ekspozycja jest wielowymiarową opowieścią o filmowej adaptacji powieści Bolesława Prusa w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Przedsięwzięcie wpisuje się w oficjalne obchody Roku Wojciecha Jerzego Hasa, ustanowionego przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej, oraz upamiętnia stulecie urodzin jednego z najważniejszych twórców polskiego kina.

Wystawa została zorganizowana we współpracy z Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. Jest to okazja do ponownego odkrycia filmu „Lalka” z 1968 roku, uznawanego za największą i najbardziej warszawską produkcję w dorobku reżysera. Obraz ten charakteryzuje się pełnym inscenizacyjnym rozmachem oraz niezapomnianymi kreacjami aktorskimi, w tym Mariusza Dmochowskiego, Beaty Tyszkiewicz i Tadeusza Fijewskiego. Kuratorem projektu jest dr hab. Rafał Syska, a koncepcję przestrzeni ekspozycyjnej opracowali prof. dr hab. Tomasz Wójcik oraz Marta Gocał. Twórcy postawili na sugestywną, artystyczną narrację, która łączy analizę samego filmu z szerszym kontekstem twórczości Hasa.

Otwarcie wystawy, czyli wernisaż, odbędzie się 11 września 2025 roku o godzinie 18:00. Z tym wydarzeniem związany jest również biletowany pokaz pełnometrażowego filmu „Lalka” w Kinie Kultura, zaplanowany na 20:00 tego samego dnia. Bilety na seans kosztują 25 złotych i są dostępne w kasie kina. Pokaz stanowi integralną część inauguracji ekspozycji, pozwalając widzom na bezpośrednie spotkanie z dziełem, które jest przedmiotem prezentacji.

Zawartość ekspozycji

Ekspozycja w Kordegardzie to nie tylko statyczna prezentacja artefaktów, ale doświadczenie multimedialne. Centralnym elementem są wielkoformatowe projekcje fragmentów „Lalki”, które ukazują wizualny świat filmu. Oprócz głównego tematu, na ekranach zobaczyć można również inne produkcje Wojciecha Jerzego Hasa, w których pojawia się motyw Warszawy, takie jak „Ulice Brzozowej”, „Pożegnania” czy „Jak być kochaną”. Dzięki temu widzowie mogą śledzić, jak stolicę przedstawiał reżyser w różnych okresach swojej twórczości – od ruin i nostalgii po nowoczesność.

Ważną częścią wystawy są unikatowe projekty scenograficzne Jerzego Skarżyńskiego. Jako współtwórca wizualnego świata „Lalki”, Skarżyński odgrywał kluczową rolę w budowie obrazu XIX-wiecznej Warszawy. Ekspozycja pozwala na prześledzenie procesu powstawania tych przestrzeni, pokazując kontrasty, elegancję i melancholię tamtej epoki, a także dramatyczne nierówności społeczne, które były istotnym motywem dzieła Prusa oraz jego filmowej adaptacji.

Oprócz projekcji i scenografii, na wystawie prezentowane są oryginalne dokumenty, fotografie oraz pamiątki po reżyserze Wojciechu Jerzym Hasie. Materiały te dostarczają rzadkich informacji o życiu twórcy i kulisy powstawania filmów. Dodatkowo ekspozycja zawiera materiały audiowizualne, które umożliwiają zgłębienie tematu produkcji kinowej od strony technicznej i organizacyjnej. Taki zestaw elementów sprawia, że wystawa jest adresowana zarówno do znawców kinematografii, jak i do szerokiego grona odbiorców zainteresowanych historią kultury i miasta.

Kontekst twórczości Hasa

Wystawa „Lalka” jest również okazją, by rozważyć fenomen twórczości Wojciecha Jerzego Hasa, często opisywanego jako mistrz metafory, narracji i filmowej wyobraźni. Jego kino wywierało wpływ na twórców na całym świecie, a wśród inspiracji, jakie czerpali z jego dzieł, źródła wymieniają między innymi Martina Scorsesego. Ekspozycja w Kordegardzie pozwala odkryć, jak Has budował od podstaw obraz Warszawy, traktując ją nie tylko jako tło, ale jako istotny element dramaturgii i psychologii postaci.

Przez pryzmat „Lalki” oraz innych pokazanych filmów, takich jak „Ulice Brzozowej” czy „Jak być kochaną”, widz może obserwować ewolucję warszawskiego pejzażu w kinie Hasa. Miasto jest tam przedstawiane w różnych odsłonach: jako przestrzeń pełna kontrastów społecznych, miejsce nostalgii czy symbol nowoczesności. Takie podejście do tematu sprawia, że wystawa ma charakter zarówno historyczny, jak i artystyczny, łącząc analizę konkretnego filmu z szerszym spojrzeniem na dorobek reżysera i jego relację ze stolicą Polski.

Wernisaż i organizacja

Organizatorem wydarzenia jest Narodowe Centrum Kultury, a partnerem merytorycznym jest Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. Wystawa powstawała przy współpracy wielu instytucji, w tym Muzeum Kinematografii w Łodzi, Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie oraz Wytwórni Filmów Fabularnych we Wrocławiu. Taka koalicja pozwoliła na zgromadzenie rzadkich materiałów archiwalnych i scenograficznych, które dziś dostępne są dla publiczności w Warszawie.

Program wydarzeń towarzyszących otwarcie obejmuje wernisaż o 18:00 oraz seans filmowy o 20:00 w Kinie Kultura. Taki zestaw działań ma na celu stworzenie kompletnego doświadczenia kulturowego, w którym wystawa i film wzajemnie się uzupełniają. Dla mieszkańców Warszawy i gości miasta jest to wyjątkowa okazja, by na miejscu i w oryginalnych warunkach zapoznania się z jednym z najważniejszych zjawisk w polskiej kinematografii.